Từ một người lính trở về sau chiến tranh, từng vật lộn mưu sinh trên đường phố, họa sĩ Đoàn Việt Tiến đã chọn gắn bó đời mình với lối vẽ tranh ngược kính bằng tay chỉ từ một khoảnh khắc tình cờ cầm lên miếng kính vỡ.
Quyết định tưởng như ngẫu nhiên ấy đã mở ra hành trình hơn 20 năm bền bỉ theo đuổi phong cách nghệ thuật độc nhất vô nhị. Ở tuổi 65, ông vẫn không ngừng sáng tạo và cống hiến.
Mười năm khổ luyện dưới ngọn đèn của mẹ
Cơ duyên kỳ lạ đưa hoạ sĩ Việt Tiến đến với nghệ thuật vẽ tranh ngược kính bắt đầu vào năm 1989. Ông nhớ lại: “Hôm đó tôi ra vườn cùng cha. Ngay gốc cây ô môi, có một miếng kính thủy tinh sứt mẻ lấp lánh dưới vạt nắng rọi sau cơn mưa. Một lực hút vô hình khiến tôi nhặt nó lên, mang về nhà”. Đêm đó, khi cây cọ lướt trên mặt kính trơn tuột, bàn tay trái của ông như có nhịp đập riêng, tự động lấy màu đưa lên mặt sau của kính. Thế là, quyết định dùng 10 ngón tay vẽ ngược kính ra đời từ khoảnh khắc ấy.
Nhưng để có được sự khai mở đó, người đàn ông quê Xứ Dừa đã trải qua một tuổi trẻ nhuốm màu bom đạn. Từ thuở thiếu thời, hoạ sĩ Việt Tiến đã sớm bộc lộ tài năng hội hoạ. Những giải thưởng trong các cuộc thi vẽ tranh chân dung Bác Hồ, diễn tiến trận Bạch Đằng Giang của Trần Hưng Đạo,... giúp ông được mọi người ưu ái gọi là “họa sĩ thần đồng”. Đến năm lớp 12, chiến tranh khói lửa, ông đành gác lại giấc mơ hội họa để ra tham gia chiến đấu, bảo vệ biên giới Tây Nam. Giữa khói lửa ác liệt, vào sinh ra tử, người lính bộ binh ấy vẫn giữ những mảnh giấy rách nát, nhặt được trong các trận đánh để ký họa. “Tôi thường tốc ký các trận chiến. Vẽ ngay kẻo quên. Đồng đội làm mẫu cho tôi, người ôm súng B40, người vác AK… Cuốn sưu tập tranh ấy như dòng nước tưới mát tâm hồn những người lính trẻ xa nhà”, giọng ông chùng xuống.
Trở về sau chiến tranh, người cựu binh đành gác lại những mộng tưởng thanh xuân để lao vào cuộc mưu sinh chật vật. Ông lê la khắp các khu chợ dọc sông Cửu Long làm nghề vẽ dạo, nếm đủ đắng cay, thậm chí chịu cảnh người đời chê bai, xua đuổi và đánh đập đến bầm dập. Đi qua tận cùng sự cơ hàn, lên bờ xuống ruộng, ông mới chạm đến ngã rẽ định mệnh với tấm kính vỡ dưới gốc ô môi vào năm 1989 ấy.
Trong suốt 10 năm ròng rã khổ luyện lối vẽ ngược kính, bóng dáng người mẹ già hằng đêm cầm ngọn đèn dầu soi cho con vẽ, ân cần đắp chiếc mền khi con ngủ quên trên nền đất, đã trở thành động lực vĩ đại nhất để ông bám trụ. Họa sĩ Việt Tiến chia sẻ, mẹ ông vốn là một giảng viên dạy cắt may y phục nên có con mắt nhà nghề. Nhìn tranh ông vẽ, nét méo nét tròn, bà biết liền. Mẹ ông dặn: “Con vẽ Bác Hồ đi, Bác nhân hậu lắm”. Thế rồi, khi ông đọc cuốn sách “Muôn vàn tình thân yêu”, nước mắt ông rơi vì ngưỡng mộ ý chí của Bác. Từ đó, mất trọn 10 năm khổ luyện, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh khắc sâu vào tiềm thức, trở thành nhân vật chủ đạo trong các bức tranh của ông.
“Từ con kênh nhỏ, tôi bắt đầu ra dòng lớn”
Năm 2000, bà Ngọc Đức (Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh) cùng ông Khanh Hải (Phó Giám đốc Bảo tàng) đã lặn lội xuống tận Bến Tre đón ông lên Sài Gòn. Trong ngày triển lãm, đích thân Bí thư Thành ủy Nguyễn Minh Triết đã mời Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh từ Hà Nội vào tận bảo tàng để xem trực tiếp tranh của ông. “Sài Gòn là hòn ngọc Viễn Đông, vùng ánh sáng hội tụ các anh hùng hào kiệt. Là một người chân quê, từ những kênh rạch, tôi bắt đầu ra dòng lớn, quyết tâm chọn thành phố làm nơi sáng tác”, hoạ sĩ Việt Tiến hồi tưởng.
Từ đó, đôi bàn tay lấm lem màu sơn của ông vươn ra thế giới. Nhân hội nghị Mỹ - Triều tại Hà Nội tháng 2-2019, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nhờ ông vẽ tặng Tổng thống Donald Trump tác phẩm mang tên “Tự tin”. Bức tranh khiến ông Trump ngạc nhiên, vô cùng quý trọng và đem về biệt thự trưng bày khi hết nhiệm kỳ. Không dừng lại ở đó, bức họa lớn vẽ tặng Tổng thống Nga Putin của ông, ký vào ngày 30-9-2022, vô tình trùng hợp với ngày lịch sử của nước Nga: sáp nhập 4 vùng Luhansk, Donetsk, Zaporizhzhia, và Kherson. Ông Putin cảm mến và coi đó là món quà độc đáo khó quên từ Việt Nam.
Đi qua gần hết con dốc cuộc đời, ông vẫn mong mỏi tìm tòi những lối vẽ, lối sáng tạo khác để nâng cấp bản thân. Để thực hiện lời hứa với nhà văn Đoàn Giỏi (người bác ruột của hoạ sĩ), sắp tới, ông sẽ viết và xuất bản tự truyện Đom đóm và Ánh sáng. Mang trong mình niềm tự hào khi được đóng góp cho đất nước, ông tâm niệm: “Tôi muốn có những bức tranh lan tỏa tiếng nói của đồng bào người Việt Nam, của trái tim người họa sĩ và ước mơ, phong cách của chính mình”.