Nằm ở phía Đông Đắk Lắk, Hải đăng Đại Lãnh phát sáng để dẫn đường công khai cho tàu thuyền; Vũng Rô ẩn mình, che chở cho những chuyến tàu Không số trong bí mật. Cùng một mục đích là dẫn đường an toàn, nhưng hai cách hiện diện đối lập: công khai và bí mật.
Ánh đèn dẫn lối giữa trùng khơi
Từ chân núi nhìn lên, Hải đăng Đại Lãnh hiện diện sừng sững giữa nền trời xanh, đứng lặng trên mũi đất nhô ra biển. Hơn một thế kỷ qua, công trình ấy vẫn bền bỉ làm công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đặc biệt quan trọng: phát tín hiệu để tàu thuyền xác định hướng đi giữa biển khơi.
Hải đăng Đại Lãnh, còn gọi là Hải đăng Mũi Điện, nằm trên mũi Đại Lãnh, thuộc xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk. Mũi đất này là phần cuối của dãy Đại Lãnh, một nhánh của Trường Sơn vươn thẳng ra biển. Không đồ sộ, Hải đăng Đại Lãnh gây ấn tượng bởi sự chắc chắn và vị trí đặc biệt. Khối nhà rộng khoảng 320m², cao 5m, phía trên là tháp đèn hình trụ cao 26,5m. Tính từ mặt nước biển, toàn bộ ngọn Hải đăng nằm ở độ cao khoảng 110m. Bên trong tháp là hệ thống cầu thang gỗ với khoảng 110 bậc, dẫn lên khu vực đặt đèn. Từ đây, chúng ta có thể ngắm trọn không gian hùng vĩ, khoáng đạt của vùng biển Đông Hoà.
Khi màn đêm buông xuống, ánh sáng từ tháp đèn có thể phát tín hiệu xa đến 27 hải lý, tương đương khoảng 50 km. Để duy trì ánh sáng ấy, những người làm nhiệm vụ tại trạm Hải đăng phải bám trụ trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của vùng biển miền Trung. Nắng gắt, mưa lớn, gió biển và sự cách trở của địa hình khiến công việc nơi đây không đơn thuần chỉ là canh giữ. Sau ánh sáng đều đặn giữa biển đêm là những “người giữ đèn” lặng lẽ, bảo đảm cho mỗi chuyến tàu ra khơi đều có một điểm sáng để tìm về.
Với những người từng vượt biển trong chiến tranh, ánh sáng ấy còn là một dấu mốc quan trọng, giúp những chuyến tàu vượt trùng dương cập bến. Anh hùng LLVTND Hồ Đắc Thạnh chia sẻ: “Hải Đăng này được xây dựng trong thời kỳ Pháp thuộc. Nhờ có nó mà tàu Không số có thể đi đúng hướng, vận chuyển vũ khí và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của Bộ Tổng tham mưu”. Hơn một thế kỷ trôi qua, chức năng dẫn đường của Hải đăng Đại Lãnh vẫn được duy trì, nhưng giá trị của công trình đã mở rộng theo thời gian. Từ việc phục vụ hàng hải, ngọn Hải đăng ngày nay trở thành địa điểm nổi tiếng khi khám phá vùng đất Xứ Nẫu. Anh Trần Quốc Sự, đại diện Ban Quản lý di tích Bãi Môn - Mũi Đại Lãnh, khẳng định: “Ngọn Hải đăng cổ kính, tồn tại hàng trăm năm tuổi. Không chỉ phát tín hiệu cho các tàu thuyền ra khơi, cập bến, nó còn là kiến trúc thu hút khách du lịch ghé thăm”.
Qua năm tháng, Hải đăng Đại Lãnh vẫn bền bỉ giữa nắng gió miền Trung. Không chỉ dẫn lối tàu thuyền, ánh sáng từ ngọn đèn còn ghi dấu ký ức của vùng biển đã từng đi qua những năm tháng lịch sử. Từ ngọn đèn ấy, câu chuyện về một Vũng Rô ẩn mình cũng dần hiện ra.
Bến đỗ của những chuyến tàu Không số
Nằm lặng lẽ dưới chân Đèo Cả, vịnh biển Vũng Rô thuộc xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk, sở hữu một địa hình tự nhiên đặc thù. Nhờ được bao bọc bởi ba dãy núi lớn là Đèo Cả, Đá Bia và Hòn Bà tạo thành địa thế “núi ôm biển”. Vũng Rô trở thành một bến tàu tự nhiên, điểm neo đậu an toàn cho nhiều tàu thuyền ngay cả trong những ngày biển động.
Các đặc điểm địa lý đặc biệt, cùng những thuận lợi về mặt quân sự đã đưa Vũng Rô bước vào giai đoạn lịch sử. Trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, nơi đây được chọn làm một trong những điểm tiếp nhận hàng trăm tấn vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam. Bàn về địa thế độc đáo giúp bến bãi có thể che giấu những con tàu chở hàng khổng lồ ngay giữa vòng vây kẻ thù, Anh hùng LLVTND Hồ Đắc Thạnh nhớ lại: “Vũng Rô có điều kiện thuận lợi để tàu lẩn trốn: núi và rừng bao quanh. Cho nên bây giờ phải ngụy trang như thế nào để núi và tàu trở thành một, địch không phát hiện được”.
Vùng biển nơi đây ghi dấu tinh thần quả cảm và sự hy sinh của nhiều thế hệ chiến sĩ. Trong chuyến dâng hương tại Khu di tích lịch sử Tàu không số Vũng Rô vào năm 2023, nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã lưu lại những dòng cảm tưởng: “Di tích lịch sử Tàu Không số Vũng Rô - Bến Tàu Không số giữa lòng địch, thể hiện tinh thần mưu trí, dũng cảm của quân và dân ta, đỉnh cao của những 'hải trình quyết tử' chi viện hàng trăm tấn vũ khí, đạn dược từ miền Bắc cho chiến trường Khu V và Tây Nguyên”.
Bước ra những năm tháng chiến tranh, Vũng Rô hôm nay thu hút du khách nhờ cảnh quan thiên nhiên và những bãi biển còn giữ được nét hoang sơ. Bên cạnh đó, Khu di tích lịch sử Quốc gia Vũng Rô cũng là một điểm đến ý nghĩa trong việc giáo dục truyền thống, lịch sử. Ông Phạm Văn Sơn, đại diện ban quản lý di tích cho biết, lượng du khách đến tham quan thường tăng cao vào các dịp lễ hay Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Không chỉ đón các cựu binh về thăm chiến trường xưa, di tích còn là điểm dừng chân dâng hương, tưởng niệm của nhiều bạn trẻ trên hành trình xuyên Việt.
Hơn một thế kỷ trôi qua, Hải đăng Đại Lãnh vẫn bền bỉ duy trì nhiệm vụ dẫn đường. Và ngay dưới luồng ánh sáng ấy, Vũng Rô không còn là một bến đỗ bí mật, mà đang từng bước chuyển mình phát triển. Vùng vịnh lịch sử năm nào giờ đây đang đóng vai trò như một nhịp cầu, gắn kết những giá trị hào hùng của quá khứ với tiềm năng phát triển kinh tế, du lịch của hiện tại.
