“Nhà nước đưa bộ đội tới, xe chở vật liệu chạy ầm ầm tới, mừng không ngủ nổi luôn!” - ông Nguyễn Đình Cống, một người dân thôn Phú Hữu hồ hởi kể. Đã hơn nửa năm kể từ ngày thôn Phú Hữu, xã Hòa Thịnh (Đắk Lắk) ngập trong lũ dữ. Chiến dịch Quang Trung giúp hồi sinh những ngôi nhà, còn niềm tin vào tương lai giúp những con người nơi đây vực dậy khôi phục sinh kế.
Ở thôn Phú Hữu, những mái nhà mới đã mọc lên sau Chiến dịch Quang Trung. Mỗi căn nhà là điểm tựa, nơi vun vén và xây dựng mái ấm. Nhưng với những người từng sống qua trận lũ tháng 11-2025, nó còn giữ trong mình ký ức về những ngày sinh tử, bóng dáng những người lính đến dọn bùn, dựng nhà và cả hành trình chậm rãi gây dựng lại cuộc sống sau khi nước đã rút.
Chưa nguôi kí ức những ngày lũ dữ
Xã Hòa Thịnh là một trong những địa bàn chịu thiệt hại nặng nhất trong trận mưa lũ lịch sử cuối tháng 11-2025. Riêng thôn Phú Hữu được xác định là khu vực chịu ảnh hưởng đặc biệt nặng.
Bà Trần Thị Ngùng (50 tuổi) là vợ ông Nguyễn Đình Cống (52 tuổi), vẫn nhớ rõ lúc nước bắt đầu dâng. Trước đó, gia đình từng trải qua nhiều đợt lũ. Nước thường chỉ lên tới một mức nhất định, người dân quen với việc kê dọn đồ đạc, chờ nước rút. Nhưng lần này, mọi thứ diễn ra quá nhanh.
Khoảng 2 giờ chiều, người dân nhận được thông báo xả lũ. Thế nhưng, việc dọn dẹp không kịp. Nước đổ xuống nhanh đến mức những thứ trong nhà lần lượt bị nhấn chìm. “Lúc đó là bỏ hết luôn, không dọn nổi. Nước vào nó đập tivi, tủ lạnh ầm ầm hết”, ông Cống kể.
Nước tiếp tục dâng. Bốn vách nhà sập xuống, chỉ còn lại phần chái (phần không gian phụ hoặc phần mở rộng nằm ở 2 bên căn nhà). Gia đình không còn cách nào khác ngoài tìm chỗ cao để tránh lũ. Lúc đó, cây xoài trở thành nơi trú ẩn bất đắc dĩ.
Hai ngày hai đêm, vợ chồng ông ngồi trên ghe, neo trên tán cây. Bốn bề là nước. Sóng đánh ầm ầm. Điện đã bị cắt, điện thoại mất liên lạc. Ban đêm, họ chỉ có chiếc đèn pin để soi đường. Rắn, rết theo dòng nước bò tới, phải dùng mái chèo hất chúng ra. Đó là hai ngày đêm ngồi thức trắng.
Mất điện, mất sóng, vợ chồng ông không thể liên lạc được với các con, lúc bấy giờ đang ở các tỉnh khác. Trong những giờ phút ấy, ông Cống gần như không còn tâm trí nghĩ được nhiều. Chỉ cố giữ mình bình tĩnh, sợ một đợt sóng đánh lật ghe. “Lật ghe là chấm hết” - ông Cống nhìn xa xăm.
Chúng tôi ghé thăm nhà bà Lê Thị Kim Đơn (48 tuổi), ngôi nhà được người ta nhắc nhiều với câu chuyện con trâu biết tìm đường trở về sau lũ. Những con trâu trở về không có nghĩa cuộc sống cũng trở lại ngay.
Nhà sập. Rơm rạ, gà vịt, máy móc đều bị cuốn đi. “Nhà tôi mất trắng”, bà Đơn nói. Những thứ gia đình tích góp qua nhiều năm gần như không còn gì. Tuổi đã lớn, sức lao động không còn như trước, việc làm lại từ đầu càng khó khăn.
Có những lúc, bà phải trú nhờ nhà người thân. Nhà này sập thì tìm nhà khác. Bà bồi hồi nhớ về những khi ngồi trên đống rơm, lúc lại phải lên nóc nhà tránh lũ. Những chiếc xuồng trở thành phương tiện duy nhất để chống chọi qua những ngày tăm tối đó. Không biết ngày mai ra sao, chỉ cần được sống, rồi sẽ làm lại từ đầu.
Ảnh: Khả Yến
“Thương nhất các chú bộ đội”
Nước rút, niềm tin vào tương lai của người dân Phú Hữu lại phất lên. Ông Cống vẫn nhớ khoảnh khắc những chiếc xe chở vật liệu chạy vào thôn làm cả nhà “mừng không ngủ nổi”.
Bộ đội không chỉ dựng những bức tường mới mà còn dọn những gì còn sót lại sau lũ: bùn đất, rác rưởi, rơm rạ, đồ đạc hư hỏng. Một căn nhà có 16 người lính, làm trong khoảng một tháng. Những người lính còn rất trẻ. Bà Ngùng bảo nhiều chú nhìn “yếu ớt lắm” nhưng làm việc rất sung sức. “Trời mưa, họ căng bạt để tiếp tục thi công, có hôm làm cả ban đêm, người ướt như con chuột”, ông Cống nhớ lại.
Bà Kim Đơn nhớ những ngày căn nhà của mình chỉ còn lại đống đổ nát. Bộ đội đến hốt rác, gom rơm, dọn cả những mảnh chai vỡ rồi mới bắt tay dựng nhà. “Thương nhất là các chú bộ đội, nhờ các chú xây nhà, chứ mình lúc đó không còn biết làm gì nữa”, bà Đơn lau nước mắt.
Những ngày ấy, người dân cũng góp sức theo cách của mình. Nhà bếp của bộ đội cử người đến nấu ăn, còn bà con góp nước, trái cây, mắm muối, gạo thóc. Giữa những ngày còn ngổn ngang sau lũ, những người lính vừa làm việc, vừa trò chuyện, đùa vui với bà con.
Những người lính rồi cũng rời đi khi những căn nhà hoàn thành. Nhưng những gì họ để lại còn là một ân tình mà người dân Phú Hữu vẫn nhắc đến mỗi khi nhớ về những ngày sau lũ.
Ảnh: Tuấn Tú
Từng bước khôi phục sinh kế
“Các hộ gia đình sau lũ đã tái thiết lại cuộc sống, nói chung đã ổn định dần dần và phát triển lại kinh tế”, ông Dương Văn Tụ (45 tuổi), Trưởng thôn Phú Hữu, cho biết. Trong Chiến dịch Quang Trung, 27 hộ gia đình trong thôn đã được hỗ trợ xây dựng nhà. Đến nay, các hộ dân đang từng bước tái thiết cuộc sống, khôi phục kinh tế. Tuy nhiên, phần lớn người dân nơi đây sống bằng nông nghiệp, nên việc khôi phục sinh kế vẫn còn nhiều khó khăn.
Ruộng lúa lại được cày. Những con trâu lại được nuôi. Chuồng gà, chuồng vịt lại được gây dựng. Những mảnh đất từng bị nước lũ quét qua bắt đầu có người trở lại làm đồng, và bây giờ đã sắp bước vào mùa gặt thứ 2. Gia đình ông Cống cũng vậy. Ông vẫn làm ruộng. Những lúc rảnh, ông đi phụ hồ, ai thuê gì làm nấy.
Nghe ông Cống kể, ngay cả trong thiên tai, con người cũng có thể tìm ra sinh kế. Nhà nào có tiền thì sửa nhà trước. Những gia đình chưa có tiền có thể đi phụ hồ cho những nhà đang sửa, nhận tiền công rồi tích góp từng chút.
Những khoản hỗ trợ ban đầu giúp người dân vượt qua những ngày thiếu thốn nhất. Nhưng khi những chuyến cứu trợ thưa dần, cuộc sống lại phải dựa vào chính đôi tay của họ.
Để khôi phục sinh kế, chính quyền địa phương đang tạo điều kiện cho người dân tiếp cận nguồn vốn. Thôn có các tổ vay vốn được ngân hàng ủy thác. Những hộ có nhu cầu đã vay, có trường hợp số tiền vay lên tới 100 triệu đồng. Đó là những khoản vốn để người dân bắt đầu lại từ ruộng đất, vật nuôi và những công việc vốn đã gắn với họ từ trước trận lũ.
Ông Dương Văn Tụ cho biết, đến nay, đa phần các hộ đã khôi phục được sinh kế, dù chưa phải tất cả đều trở lại hoàn toàn như trước. Ở Phú Hữu, chưa có gia đình nào có sự phát triển vượt bậc sau lũ. Nhưng có lẽ, với những người từng ngồi trên nóc nhà, trên đống rơm hay bám vào một thân cây giữa dòng nước, việc sáng thức dậy trong căn nhà của mình, nhìn thấy ruộng đồng trở lại, có việc để làm và có cái ăn đã là một sự hồi sinh đáng kể.
